Odporność społeczna to nie koszt — to inwestycja, rynek i przyszłość

Odporność społeczna to nie koszt — to inwestycja, rynek i przyszłość

Międzynarodowe Centrum Bezpieczeństwa Obywatelskiego i Społecznego (ICCSS) we współpracy z Targami Kielce zorganizowało 10 września 2026 r. I Międzynarodowe Forum Liderów Odporności Społecznej. Po raz pierwszy w historii MSPO przy jednym stole zasiedli przedstawiciele administracji rządowej, samorządów wszystkich szczebli, służb, wojska, operatorów infrastruktury krytycznej, organizacji społecznych, nauki i biznesu.

Od Piaseczna do Kielc

Forum to nie było pojedyncze wydarzenie. To kolejny etap procesu „Razem wdrażamy Odporność Społeczną”, który zaczął się 5 czerwca 2025 roku w Piasecznie, na I Krajowym Forum Samorządowym w Ochronie Ludności i Odporności Społecznej, gdzie ponad 400 uczestników — wójtowie, sołtysi, strażacy, przemysł, organizacje społeczne i przedstawiciele administracji rządowej — zainicjowali sieć partnerów odporności społecznej: od sołtysa do ministra.

Przez kolejny rok sieć partnerów powiększyła się o kilkaset osób, a ICCSS wraz z partnerami — w tym Związkiem Gmin Wiejskich RP — zainicjowali pierwsze projekty: Gmina Odporna Społecznie, Kluby Odporności Społecznej (KOS), system oceny ryzyka STRAŻNIK, aplikację „Bądź Gotów”, ćwiczenia cyberbezpieczeństwa CYBRELIA i międzynarodową sieć badawczą SERN, a także serię webinarów.

Forum w Kielcach było momentem, w którym ten proces wszedł na poziom liderów odporności.

Sesja plenarna — co robi państwo

Min. Michał Jaros (Sekretarz Stanu, Ministerstwo Rozwoju i Technologii) mówił o rynku odporności społecznej i Demokratycznym Łańcuchu Dostaw. Zbigniew Muszyński (Dyrektor Rządowego Centrum Bezpieczeństwa) przedstawił nowe regulacje w zarządzaniu kryzysowym, ochronę infrastruktury krytycznej i bezpieczeństwo łańcuchów dostaw — w tym to, co zmienia się w planach gminy, powiatu i województwa. Jan Rajchel (Prezes Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych) mówił o rezerwach strategicznych i modelach kontraktowania z sektorem prywatnym. Jarosław Margielski (Prezydent Otwocka, doradca Prezydenta RP) przedstawił przygotowanie społeczności lokalnej z perspektywy miasta, które skutecznie uporało się z poważną awarią sieci wodociągowej. Michał Braun (Dyrektor Narodowego Instytutu Wolności) przedstawił rolę organizacji obywatelskich i wolontariatu jako partnerów w systemie ochrony ludności.

Trzy panele — trzy wiodące pytania procesu

Panel 1 — gdzie przebiega granica odpowiedzialności

Panel „Odporność społeczna — od odpowiedzialności państwa (whole-of-government) do zaangażowania całego społeczeństwa (whole-of-society)” poprowadził Wojciech Dzięgiel (Fundacja im. Kazimierza Pułaskiego). Dyskusja przeszła przez pięć szczebli kaskady odporności — prawo, pieniądz, region, gminę i obywatela — reprezentowanych kolejno przez Roberta Klonowskiego (MSWiA), Michała Kopcia (Bank Gospodarstwa Krajowego), płk. rez. Jerzego Flisa (Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego), Wojciecha Marszała (Związek Gmin Wiejskich RP, ponad 650 gmin) i Ireneusza Żaka (OSP Ćmińsk, sieć ponad 16 tys. jednostek).

Wnioski panelu są cztery. Obowiązek jest jasny i leży po stronie gminy — państwo nie wykona go za wójta. Pieniądz istnieje, leży w Banku Gospodarstwa Krajowego i w programach krajowych, a nabory już trwają. Między ministerstwem a gminą jest województwo, które ma narzędzia, o których wiele gmin po prostu nie wie. I wniosek ostatni: w pierwszej godzinie zdarzenia i tak decyduje sąsiad, ochotnik i sołtys — to fakt, a nie postulat.

Panel 2 — kto odporność społeczną faktycznie dostarczy

Panel „Międzynarodowy Łańcuch Dostaw Odporności Społecznej — partnerstwo publiczno-prywatne” poprowadził amb. dr Zdzisław Rapacki. Panel przeszedł od wymogu do mechanizmu: dr hab. Andrzej Soboń (Akademia Sztuki Wojennej) przedstawił oczekiwania NATO wobec strony cywilnej i CIMIC w praktyce; Albrecht Broemme (honorowy prezydent THW, przewodniczący ZOES) powiedział, co Niemcy kupują dziś, a czego nie kupowały trzy lata temu; Paweł Wojtunik (ORLEN S.A.) mówił o ciągłości dostaw energii i paliw; Piotr Rachwalski (Port Polska) — o projektowaniu infrastruktury, która w kryzysie przewiezie ludzi i pomoc; dr Dariusz Gołębiewski (PZU LAB) zamknął rundę liczbami: o ile tańsza jest gmina, która zainwestowała w odporność, i kto to potwierdza certyfikatem.

Najbardziej praktyczna rzecz, jaka padła w tym panelu, mieści się na jednej stronie papieru. Operator paliw i operator infrastruktury powiedzieli to samo: warunki współpracy trzeba ustalić przed zdarzeniem, a nie w jego trakcie. Gmina może zacząć od listy odbiorców priorytetowych, przyłączy, miejsca na agregat i całodobowego kontaktu.

Panel zamknęło pytanie, które przejął Przewodniczący Forum: jeżeli w najbliższych latach kilka tysięcy gmin i kilku wielkich operatorów kupi systemy ostrzegania, systemy sterowania i zabezpieczenia cyfrowe — po czym nabywca ma poznać, czyją technologię kupuje i dokąd płyną jego dane? Odpowiedzią jest Demokratyczny Łańcuch Dostaw Odporności Społecznej: rejestr zaufanych dostawców z państw demokratycznych, z rolą walidatora i certyfikatem, który widzi zarówno ubezpieczyciel, jak i zamawiający.

Panel 3 — pięć dróg do tego samego mieszkańca

Panel „Społeczeństwo obywatelskie w budowaniu odporności” poprowadził Sergiusz Parszowski. Mateusz Pęksa (Polski Czerwony Krzyż) mówił o powszechnej nauce pierwszej pomocy; dr Robert Kośla (Fundacja Bezpieczna Cyberprzestrzeń) — o cyberhigienie gmin i spółek komunalnych; Małgorzata Jagoda (Stowarzyszenie „Sołtysi Ziemi Lubuskiej”) przedstawiła Sołecki Plan Bezpieczeństwa; Beata Olejarz (Prezes Polskiego Związku Wędkarskiego) pokazała, jak kilkaset tysięcy ludzi obecnych codziennie nad wodą zamienić w sieć obserwacji i wczesnego ostrzegania; ks. st. bryg. dr Jan Krynicki, Kapelan Krajowy Strażaków, zamknął panel przy parafii i remizie — obecnych w każdej polskiej gminie.

Pięć organizacji, pięć mechanizmów, wszystkie działające dzisiaj i bez żadnej nowej ustawy. Żadna z nich nie potrzebuje od państwa w pierwszej kolejności pieniędzy. Potrzebuje czegoś tańszego: żeby ktoś wpisał ją do planu, zaprosił do ćwiczeń i uznał za część systemu, a nie za dodatek do niego. Sołectwo nie jest szczeblem pomocniczym — jest pierwszą linią.

Panel zostawił też pytanie otwarte: co z gminą, w której nie ma ani koła PCK, ani sołtysa z gotowym planem, ani prężnego koła wędkarskiego? Odpowiedzią, którą Forum przedstawiło w bloku zamykającym, są Kluby Odporności Społecznej (KOS).

Co Forum uruchomiło i co dalej

Kielce nie zakończyły się deklaracją. ICCSS i partnerzy ogłosili:

• nabór gmin do pilotażu Systemu STRAŻNIK — interaktywnej oceny ryzyka gminy,
• powołanie Polskiego Związku Odporności Społecznej oraz sieci Klubów Odporności Społecznej,
• rozwój Demokratycznego Łańcucha Dostaw Odporności Społecznej.

Oficjalnie rozpoczęto przygotowania do I Międzynarodowego Forum Odporności Społecznej, Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej, które odbędzie się w Targach Kielce 10–12 czerwca 2027 r. w trakcie KIELCE IFRE-EXPO 2027. Będzie to wydarzenie oparte na trzech filarach: targach technologii odporności, kongresie wysokiego szczebla z udziałem partnerów międzynarodowych oraz — po raz pierwszy — ćwiczeniach i szkoleniach zakończonych certyfikacją.

Droga do KIELCE IFRE-EXPO 2027

Proces rozpoczęty w Piasecznie i kontynuowany w Kielcach wchodzi teraz w fazę budowy ekosystemu odporności. Ambicją organizatorów jest uczynić z Kielc wiodący międzynarodowy hub targowo-kongresowo-ćwiczeniowy sektora odporności społecznej. Takiego miejsca w świecie jeszcze nie ma.

Równolegle będą testowane i rozwijane pilotażowe programy odporności społecznej ICCSS i partnerów — w województwach, powiatach, gminach, sołectwach, organizacjach społecznych i przemyśle, w serii webinarów oraz w czasie pilotażowych ćwiczeń.

Dołącz do programu „Razem wdrażamy odporność społeczną”

Kontakt: amb. Krzysztof Paturej, Przewodniczący ICCSS i IRLF — k.paturej@iccss.network, tel. +48 518 088 942.

Informacje: www.irlf.eu · www.iccss.network

ICCSS, ul. Leszno 8/1, 01-192 Warszawa.